Point of view

Heeft u een verhaal, een brief en/of artikel geschreven over uw ervaringen en u wilt deze graag delen? Dan kunt u dat aan ons op sturen, zodat wij deze met nadrukkelijke toestemming van u en indien gewenst anoniem op deze plek kunnen plaatsen.

terug

TITEL
Auteur
Samenvatting samenvatting samenvatting samenvatting
lees verder ... | document

RELIGIE, een samenbindende factor in de maatschappij?
Auteur: Leo Pape


Religie wordt de laatste tijd vaak weer erkend als positieve samenbindende factor om sociale banden te creëren en de coherentie in de maatschappij te verhogen. (zie de column voorpagina van zaterdag 29 januari van het ND)
Het is de vraag of dit juist is. In ieder geval is dit niet de wezenlijke betekenis van RELIGIE.
Het zou ook wel eens zo kunnen zijn dat die zogenaamde samenbindende factor, juist op den duur als een destructieve factor in de samenleving gaat functioneren.

Betekenis van het woord 'religie'

“Religie” komt van het Latijnse woord “re-ligare” en dat betekent in wezen niets anders dan “opnieuw verbinden”. “Religie” zou er dus in deze wereld moeten zijn om de mens (opnieuw) in verbinding te brengen met de Schepper. Die verbinding is helaas verloren gegaan door de zondeval, maar die kan dus weer hersteld worden. De functie van “religie” is in wezen: het herstel van de verticale verbinding met de Schepper.
Het Christendom claimt dat Christus de enige weg daartoe is.
Nu is de wereld en de maatschappij om ons heen zo complex en vaak bedreigend, dat wij mensen ons graag organiseren in horizontale sociale verbanden om ons veiliger en behaaglijker te voelen. De wereld wordt overzichtelijker daardoor. Binnen de eigen sociale groep is het (redelijk) veilig, daarbuiten zijn er gevaren. Vaak wordt religie gebruikt (of juist misbruikt?) als horizontale samenbindende kracht.

'Religie' in de verkondiging van Jezus

Als ik mij eerst zuiver beperk tot het leven en de verkondiging van Jezus, zoals dat spreekt uit de vier evangeliën, dan valt mij het volgende op in Zijn benadering van RELIGIE:

• Jezus roept nergens op tot het aangaan van horizontale verbindingen. Nergens zegt Hij hoe zijn volgelingen zich op een bepaalde manier onderling zouden moeten organiseren. Zijn oproep is “Maakt alle volken tot mijn discipelen” en niet “Breng alle mensen bijeen in een Christelijke organisatie of kerk”. Zijn boodschap gaat voortdurend over de verticale persoonlijke verbinding met God. (lees b.v. de Bergrede in Matth. 5,6 en 7) Hij spreekt over de ware aard van het begrip “religie”.
  *Hij roept juist op om sterke horizontale (familie)relaties te verbreken om een veel kostbaarder verticale relatie te verkrijgen. Luc. 14:26 “Wie niet haat, zijn vader, moeder, en vrouw en kinderen en broeders en zusters……”
  
• Jezus keert zich fel tegen de religieuze leiders van Zijn tijd, die steeds maar bezig zijn met de religie te misbruiken door horizontale verbindingen aan te leggen d.m.v. het opleggen van sociale gedragscodes aan de mensen (Matth 23), waarmee ze dan eigenlijk de verticale verbinding afsluiten (vs 13)
  
• Jezus maakt ook duidelijk, dat het in stand houden van jouw verticale zuivere verbinding met God vaak juist zal leiden tot uitstoting uit religieuze organisaties (Joh. 12:42 en 16:2)
  
• Opvallend is ook dat Jezus, hoewel Hij, wat Zijn menselijke opvoeding en achtergrond betreft, puur Joods was, vaak het gedrag van buitenstaanders als voorbeeld stelt, mensen van het “verkeerde geloof”, aanhangers van andere religies, die er, volgens het elitair Joodse denken, niet bij horen. Blijkbaar had Hij een zeer ‘open mind’ voor mensen van andere culturen en schilderde Hij hen niet af als een potentieel gevaar. Hierbij kunnen we denken aan: ‘De barmhartige Samaritaan’; de Syrofenisische vrouw (Marc. 7:26); de enige melaatse die, toen hij genezen was, terugkwam om Jezus te bedanken was een Samaritaan; Naäman uit Damascus (Luc.4:27); de buitenlandse weduwe uit Sarepta bij Sidon (Luc. 4:26); de Romeinse hoofdman uit Matth. 8:5; de inwoners van Ninevé (Matth.12:41) en de heidense koningin van Scheba (Matth 12:42),enz . Hieruit blijkt dat in de gedachten van Jezus, hoewel Hij Joods was, er ruim plaats was voor voorbeelden van mensen die buiten de Joodse religie stonden.
  Vanwaar dan onze angst voor de opkomst van bijvoorbeeld de Islam? Kan die ooit bedreigend zijn voor de verticale relatie met God? Past zo’n angst bij het Christelijk denken?

Mijn persoonlijke ervaring met religie

Zelf ben ik ruim 30 jaar actief lid geweest van een tamelijk elitair denkende evangelisch getinte gemeente. Het gaf mij een enorm veilig gevoel, ook voor mijn gezin met opgroeiende kinderen. Binnen de groep was het geweldig goed, daarbuiten was het onveilig. De horizontale sociale bindingen waren sterk en hecht. Een euforie van een hechte warme veilige broederschap. Fantastisch!!! Ook de familiebanden floreerden voor zover ze binnen de grenzen van de groep vielen. Toch kwam er voor mij het moment dat ik moest kiezen: òf mij verder conformeren aan de gedragscode van de groep òf buitengesloten worden. Toen ik mij blijkbaar niet genoeg conformeerde met de groep werd ik dan ook inderdaad gezien als een gevaar voor hun identiteit en werd ik geëxcommuniceerd. Zo belandde ik in een compleet sociaal isolement. Dezelfde religieuze bindingskrachten veranderden ineens in destructieve krachten, zelfs binnen het gezin en familie, in de meest intieme relaties. De horizontaal gerichte religieuze schijn-veiligheid keerde zich ineens om in on-veiligheid.
Deze ervaring werd voor mij a.h.w. een soort “tweede bekering”, van de horizontale naar de verticale religie.

Het is mijn observatie dat binnen elke religieuze organisatie of gemeenschap er op den duur vanzelf sterke horizontale sociale banden en belangen ontstaan, die op termijn de verticale binding bijna ongemerkt verstikken. Zodoende ontstaat een pseudo-religie, waar het handhaven van de horizontale samenbindende krachten de prioriteit krijgt, maar men benoemt dat vaak als “geestelijke” belangen en het belang van de WAARHEID.
In mijn beleving is het aantal (vooral jonge) mensen dat zodanig in de knel gekomen is door deze zgn. pseudo-religie en daardoor, ernstig gefrustreerd, in de vernieling is geraakt (aan de drugs b.v.) groter, dan het aantal dat bevrijd is d.m.v. religie uit de penarie. Het zou mij niet verbazen als een objectief statistisch onderzoek mijn waarneming zou bevestigen.
Je zou je kunnen afvragen wat in dit opzicht het positief netto rendement is van religie in de maatschappij.

Religie, een samenbindende factor, die bijdraagt aan de coherentie in de maatschappij?

3 x NEE en 1 x JA

• Nee, daar is religie niet in de eerste plaats voor bedoeld.
  
• Nee, schijn bedriegt. Dezelfde samenbindende krachten kunnen veranderen in destructieve krachten, als het belang of de identiteit van de groep in gevaar komt en ze keren zich dan tegen het ‘bedreigende’ individu of tegen andere ‘bedreigende’ groepen (moslims-christenen b.v.).
  
• Nee, niet als religie gebruikt wordt als manipulatieve macht binnen religieuze organisaties en destructieve uitwerking heeft op de persoonlijke identiteit van het individu.
  
• Ja, als door de religie een persoonlijke relatie met de Schepper ontstaat, die alle horizontale bindingen overstijgt en waardoor men liefde ontwikkelt voor alle mensen ongeacht hun religieuze of culturele achtergrond, precies zoals God deze wereld liefhad en nog steeds liefheeft.

Leo, J. Pape sr. (1948)
.

.